« مَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ الآخِرَةِ نَزِدْ لَه فِي حَرْثِه وَمَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيا نُؤْتِه مِنْها وَما لَه فِي الآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ » « 1 » كوتاه سخن آنكه امر دعوت الهى جز به اين صورت نمىگيرد كه با اختيار بندگان و بدون اجبار آنان انجام پذيرد . بنا بر اين ، چاره اى جز اين نيست كه رسول و حامل رسالت پروردگار يكى از همين مردم باشد تا با آنان به زبان خودشان حرف بزند تا سعادت را با اطاعت و يا شقاوت را با مخالفت اختيار نمايند ، نه اينكه با فرستادن آيتى آسمانى آنان را وادار و مجبور به قبول دعوت خود نمايد اگر چه خداوند قادر به انزال چنين آيتى هم هست ، براى اينكه غرض از رسالت جز به آنچه گفتيم حاصل نمىشود ، هم چنان كه فرمود : « لَعَلَّكَ باخِعٌ نَفْسَكَ أَلَّا يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ ، إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ عَلَيْهِمْ مِنَ السَّماءِ آيَةً فَظَلَّتْ أَعْناقُهُمْ لَها خاضِعِينَ » « 2 » بنا بر اين اگر خداى تعالى تقاضاى كفار را مىپذيرفت و فرشته اى به عنوان رسالت بر آنان نازل مىفرمود باز هم حكمت اقتضا مىكرد كه همان فرشته را هم به صورت بشرى مثل خودشان نازل فرمايد ، تا كسانى از اين معامله سود برده و زيانكارانى خاسر شوند ، و حق و باطل را بر خود و اتباع خود مشتبه كنند ، هم چنان كه با رسول همجنس و همنوع خود مىكردند ، و خدا هم اين اختيارشان را امضا مىكرد و كار را بر آنان مشتبه مىنمود ، همانطورى كه خود مىكردند . هم چنان كه فرموده : « فَلَمَّا زاغُوا أَزاغَ اللَّه قُلُوبَهُمْ » . پس ، فرستادن ملائكه به عنوان رسالت ، اثر بيشترى از فرستادن رسول بشرى ندارد بنا بر اين ، پيشنهاد و درخواست مزبور كه گفتند : * ( « لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْه مَلَكٌ » ) * بيش از درخواست امر لغوى نيست ، و آن نتايجى كه آنان در نظر داشتند بر آن مترتب نمىشود ، اين بود معناى جمله * ( « وَلَوْ جَعَلْناه مَلَكاً لَجَعَلْناه رَجُلًا وَلَلَبَسْنا عَلَيْهِمْ ما يَلْبِسُونَ » ) * . از اين توجيه روشن شد كه اولا : اينكه گفتيم ، فرشته هم اگر نازل شود ناچار بايد به صورت بشر درآيد ، از اين جهت بود كه در دعوت دينى ، الهى ، حكمت اقتضا مىكند كه اختيار انسان در فعل و ترك محفوظ باشد ، و اگر فرشته به همان صورت ملكوتى و آسمانى خود نازل

--> ( 1 ) هر كه در دنيا در پى كشت آخرت باشد ، ما مزد دنيويش را هم مىدهيم و هر كس تنها در پى سود دنيوى باشد ، تنها از دنيا به او مىدهيم و ديگر از آخرت نصيبى نخواهد داشت . سوره شورى آيه 20 ( 2 ) گويا مىخواهى خودت را از غصه هلاك كنى كه چرا مردم ايمان نمىآورند . ما اگر بخواهيم مىتوانيم از آسمان آيه و معجزه اى بر آنان نازل كنيم كه در نتيجه از روى الجاء و اضطرار ، سرهايشان در برابر آن فرود آيد . سوره شعراء آيه 4